linh tây tower

Tiếng hát át tiếng bom và người lĩnh xướng

                                                          Bùi Thị Báu - Sở GD&ĐT Thanh Hóa

Rừng dừa xanh xanh bên mái trường em xinh xinh,

Nơi chúng em cùng nhau gắng công học hành,

Nơi chúng em cùng nhau vui chơi nhảy múa,

Vang lên muôn câu ca tiếng hát yêu đời,

át cả tiếng bom rơi thét gào giặc Mỹ...

Tuổi học trò đã đi xa lâu lắm rồi, nhưng mỗi khi nghĩ về thời niên thiếu, bên tai tôi lại văng vẳng những câu ca ấy và các thầy cô, bạn bè trường cấp II Tố Như (Hoằng Lộc, Hoằng Hóa) thân yêu của tôi.

Những năm chiến tranh, làng tôi trong tầm pháo kích của Mỹ từ Hạm đội 7 ngoài Biển Đông nã vào Hàm Rồng. Đêm nào đạn pháo cũng sàn sạt rít qua mái nhà, còn máy bay thì quần đảo rải bom cả ngày lẫn đêm. Bom đạn tơi bời thế, đói khát đủ thứ từ cơm áo, sách vở, đến cả thời gian và ánh đèn... Thế mà trong làng chẳng có đứa trẻ nào thất học, ngược lại nô nức đi học, ngôi trường là điểm hấp dẫn nhất và thầy cô là những người đẹp đẽ nhất trên đời. Chúng tôi học hành, lao động, thi nhau làm việc nhỏ nghĩa lớn và ca hát (mà lúc nào cũng hăng hái, kể cả lúc đào hào đắp lũy, bị lùa xuống hầm tránh bom đạn vẫn rúc rích được). Trường cấp II Tố Như ở thập kỷ 60, 70 là ngọn cờ tiêu biểu của ngành Giáo dục Thanh Hóa, lấp lánh như ngôi sao xanh giữa thời chiến tranh khốc liệt. Trường có một tập thể các thầy cô giáo yêu nghề yêu học trò và dạy chữ, dạy người đến nơi đến chốn. Công đầu phải kể đến các thầy Ban Giám hiệu, người làm nên hào khí chung của Tố Như là trường tập thể thầy cô mỗi người một vẻ: uyên thâm, lặng lẽ như thầy Trần Cao Mưu; đem hết những gì mình có để dạy người là các thầy Lê Thịnh Vượng, thầy Lê Sỹ Sằn...; phong cách sư phạm tài hoa là cô Thúy Hiệp... Với lũ học trò chúng tôi, ấn tượng nhất phải kể đến thầy Nguyễn Đình ất. Cho đến giờ tôi vẫn không hiểu tại sao từ những ngày máu lửa ác liệt và đói nghèo lạc hậu ấy mà các thầy cô Tố Như đã có nền nếp và chất lượng dạy học, giáo dục tuyệt vời đến thế, đã sống đẹp đến thế!

Khi ấy còn nhỏ, tôi chẳng hiểu gì về bằng cấp, về các địa vị và danh hiệu thi đua của các thầy cô nhưng lại cảm nhận được thật nhiều về kiến thức, tình cảm từ những giờ dạy của thầy ất. Những bài Toán, bài Lý hóc búa, khô khan nhưng thầy dạy sao mà dễ hiểu và hứng thú đến vậy! Không gò bó công thức, không diễn giải dài dòng; cứ từ những điều thật gần gũi trong cuộc sống mà nêu, mà kích thích sự tò mò và giải quyết từng câu hỏi, từng ý, rồi đi đến những kết luận: những định lý, những công thức, những ứng dụng khoa học... Trong giờ Toán, trước khi giảng bài tính chất của tam giác, tay thầy chỉ ra con đường đi theo hai cạnh vuông góc nhau của mảnh ruộng sau trường và hỏi cả lớp:

- Các em có biết vì sao bình thường người ta đi trên con đường theo hai cạnh (liền nhau vuông góc) của thửa ruộng kia, nhưng khi gặt xong ruộng khô người đi chợ (đi bộ) lại rẽ xuống ruộng, đi chéo góc?

Một bạn trả lời:

Thưa thầy, vì đi chéo thì gần hơn, quãng đường ngắn hơn đi theo hai bờ kia ạ.

- Đúng thế, nhân dân ta đã ứng dụng Toán học đấy các em ạ! Vậy hãy vẽ hình biểu thị thực tế 2 cách đi đó và nhận xét về chiều dài của tổng 2 cạnh so với cạnh còn lại trong một tam giác.

Chỉ có thế nhưng học trò đã dễ dàng tự nhận ra: trong một tam giác, tổng 2 cạnh bao giờ cũng lớn hơn cạnh còn lại.

Thầy kết luận: Đây là tính chất cơ bản thứ nhất của tam giác các em ạ. Bà con ta đã biết vận toán học trong đời sống đấy.

Mãi sau này đi dạy học, tôi mới hiểu đó là những phương pháp dạy học sáng tạo, lấy người học làm trung tâm (kích thích cho học sinh tự tìm hiểu khám phá tiếp thu kiến thức, gắn với thực tiễn) mà sự nghiệp đổi mới phương pháp dạy học ngày nay đang tích cực thực hiện. Giờ dạy của thầy, mỗi đơn vị kiến thức đến với học sinh thật nhẹ nhàng, tự nhiên. Lời giảng thật rành rọt mà dịu dàng, vừa trong vừa ấm, nhiệt thành và say sưa từ đầu đến cuối giờ học, như rót vào tai vào lòng; cả lớp học bị thu hút gần như tuyệt đối, không một ai lơ là, trống đánh hết giờ mà nhiều lúc thật tiếc. Tiết học nào cũng vậy, khi tổ chức các hoạt động ngoài giờ cũng thế, thầy nhanh chóng tạo được một không khí làm việc hào hứng cho học sinh từ đầu đến cuối. Chữ thầy viết mềm mại, bay bổng và sắc sảo. Khi có những kiến thức cần khắc sâu hoặc những ý kiến xuất sắc của học trò thì thầy nắn nót viết chữ in, tô đậm, kẻ viền, hoặc viết thật bay bướm trong kiểu chữ viết hoa nét thanh nét đậm đẹp như bức ký họa. Ngày đó, mỗi khi thầy đưa tay bay theo nét chữ trên bảng thì dưới lớp chúng tôi chẳng ai bảo ai lại tập viết theo kiểu chữ, kiểu số của thầy trong vở ghi và vở nháp. Có bạn tay tập viết theo chữ thầy mà cả mắt, cả môi, miệng cùng khiến theo lúc tròn lúc dẹt, trông thật là ngộ nghĩnh...

Tôi nhớ trong một giờ Vật lý, khi đến khái niệm Hiệu suất của động cơ, sau khi đưa ra các ví dụ và giải thích về nhiệt toàn phần, nhiệt có ích, nhiệt mất đi của bếp lò, của máy nổ... thầy hỏi: Em nào phát biểu được cách tính hiệu suất của động cơ? 5-6 bạn đã phát biểu nhưng chưa nói chính xác được mối quan hệ giữa nhiệt toàn phần và nhiệt có ích. Thầy vẫn kiên trì kích thích trò suy nghĩ và tìm ra từ để nêu cho trúng bản chất vấn đề. Sau đó, một bạn đã tìm ra một từ để diễn đạt: Là tỷ số của nhiệt có ích so với nhiệt toàn phần. Thế là thầy kiễng chân, với tay, dùng hết sức mình viết to hết toàn tấm bảng lớn 2 chữ Tỷ số và công thức H = A/Q. Những con chữ đó đã bám rễ trong tâm trí tôi suốt mấy chục năm nay.

Tốt nghiệp sư phạm, thầy ất về Tố Như luôn, còn rất trẻ nhưng những năm 1968 - 1980, thầy đã có công phát hiện và đào tạo bồi dưỡng biết bao nhân tài cho trường và cho huyện Hoằng Hóa. Tố Như luôn cung cấp cho đội tuyển của huyện nhiều học sinh giỏi, cũng luôn là nơi tập huấn đội tuyển, và kết quả đội tuyển Hoằng Hóa luôn xếp thứ nhất nhì tỉnh. Thời đó mà hàng năm Tố Như có đến 50-60 học sinh đỗ vào trường cấp III. Những năm đó cả 47 xã trong huyện chỉ có vài ba chục người thi đỗ vào các trường đại học thì làng tôi đã có đến trên chục. Chỉ tính trong số học trò những năm tháng ấy của Tố Như sau này đã có hàng trăm cử nhân, hàng chục tiến sỹ; đã có đến 5 Nhà giáo Ưu tú, có 2 học trò được phong quân hàm cấp Tướng trong năm 2011. Tất nhiên còn do công lao của các trường cấp trên nhưng công bằng mà nói phong cách và nề nếp học tập, phương pháp và vốn kiến thức chúng tôi đã có nền vững chắc từ cấp II Tố Như. Các thầy cô, nhất là thầy ất là người đã kịp đặt dấu ấn sâu sắc lên trang tâm hồn và nếp tư duy của học trò Hoằng Lộc.

Ngày ấy văn nghệ của trường Tố Như cũng sôi nổi lắm. Tôi nhớ các thầy ất, thầy Sằn, thầy Lập, thầy Cự, thầy ý... hay hát tốp ca Bài ca người giáo viên nhân dân, Khi đội ta xuất kích, Nổi lửa lên em... Chúng tôi được các thầy dạy hát từ các bài hát thiếu nhi cho đến Quốc ca, Lãnh tụ ca, Quốc tế ca; được truyền từ tình cảm em yêu trường em đến khát vọng L’internationale sera le genre humain (tạm dịch: Vô sản các nước liên hiệp lại)... Những năm 1971-1972, chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ 2 của giặc Mỹ rất ác liệt. Mặt đất bị xẻ dọc ngang, bầu trời bao lần bị xé toạc bởi đạn pháo, tên lửa, bom tạ, bom tấn,... nhưng những đêm hè, trăng quê tôi vẫn tròn vành vạnh, thầy trò đêm đêm vẫn tập các tiết mục văn nghệ chào mừng các đại hội Đảng, Đoàn của huyện, Đại hội Đội, Lễ Khai giảng của trường; hoặc chỉ là chúng tôi ra trường chơi thì thầy trò vẫn cùng ngồi bên mô hình hai nửa quả địa cầu trước phòng học lớp 7A múa hát với nhau vui vẻ. Những cây bàng mùa đông áo đỏ mùa hạ áo xanh không chịu nằm yên trong bài hát nữa đã bước ra đứng thành hàng trên sân trường, ngày thì tỏa mát, đêm lại vừa dệt thảm hoa trên nền cát mịn vừa giang tay quạt mát và xem thầy trò chúng tôi múa hát. Bài hát truyền thống của trường cấp II Tố Như do thầy Xuân sáng tác, chúng tôi đã hát với nhau bao nhiêu lần mà lần nào cũng mới mẻ, lần nào cũng say mê. Hát đến câu cuối lại muốn bắt trở lại câu đầu, hát triền miên cho thỏa cái say của lòng người:

Rừng dừa xanh xanh bên mái trường em xinh xinh,

Nơi chúng em cùng nhau gắng công học hành, 

Nơi chúng em cùng nhau vui chơi nhảy múa,

Vang lên muôn câu ca tiếng hát yêu đời,

át cả tiếng bom rơi thét gào giặc Mỹ...

Trường em năm nay đổi mới,

Hào dọc ngang, thông mãi ra cánh đồng,

Học hành chăm, hoa nở như mùa xuân,

Thầy trò em gắng sức bao ngày đêm

Xây nên trường xã hội chủ nghĩa

Tố Như đang tiến lên vượt Bắc Lý!...

Những đêm hè trăng sáng, lũ học trò chúng tôi thường chơi ngoài trường với các thầy cô đến 9 giờ 30 - 10 giờ mới giải tán. Đi trên con đường làng trải thảm hoa bóng dừa, lòng còn lâng lâng những câu hát, bàn chân trần thấm dịu cái mịn mát cát trắng của làng quê lòng cứ đinh ninh một điều rằng chẳng có đường làng nào đẹp như đường làng tôi!...

Một ngày thu năm 2000, tôi bất ngờ gặp thầy ất, trong câu chuyện với tôi thầy khẳng định những ngày tháng ở Tố Như thuở ấy là hạnh phúc nhất. Mắt thầy nhìn vào một khoảng sâu xa thăm thẳm và nói như trong mơ: Ngày ở Hoằng Lộc thầy thích nhất là cứ khoảng 4 giờ sáng là trong làng bắt đầu dậy dệt vải. Từ trường nhìn vào làng, rặng dừa xanh bắt đầu choàng tỉnh, tiếng thoi lách cách và tiếng hát con gái cất lên trong veo em ạ (mà cái ngữ điệu khi nói chữ trong v.. e.. o... vừa có cao độ vừa kéo dài trường độ, nghe đã cảm sâu được cái độ thích thú của thầy)... Bắt được cái hồn của làng tôi, yêu và da diết nhớ cái khoảnh khắc ấy của Hoằng Lộc là thầy đã yêu đến tận cùng gan ruột, mà gốc rễ của nó chính là từ sự yêu nghề, yêu một ngôi trường, yêu một thế hệ học trò, một làng quê hiếu học.

Đã hơn 40 năm xa trường làng và đi qua bao mái trường của gần một đời nhà giáo, nhưng trong lòng tôi bài ca trường cấp II Tố Như vẫn là bài ca vang vọng nhất. Mỗi thầy, cô là một người lĩnh xướng trên từng cung bậc cho lũ học trò chúng tôi hát vang bài ca Tố Như, ôm trọn cội nguồn yêu thương quê hương, gia đình và thầy cô bạn bè. Dàn hợp xướng Tố Như đã át hết mọi thiếu đói, lạc hậu, át cả tiếng rú gào của đạn bom thửa ấy, và nhịp tay vỗ của thầy cô đã thành nhịp phách vừa chuẩn mực vừa biến tấu sáng tạo thăng hoa trong bài ca sư phạm cho tôi noi theo suốt cuộc đời dạy học... Cách sống và chất lượng dạy học của các thầy cô Tố Như thuở ấy là một cách định nghĩa đầy đủ, thấm thía về cái tài, cái tâm của nhà giáo.

                                                                                       B.T.B

 
File đính kèm: