linh tây tower

Nhà Bách khoa - nhà văn hóa lớn Đào Duy Anh sinh và mất năm Thìn

                                                                   Trịnh Huyền Thương (ST-BS)

Ông Đào Duy Anh sinh năm Giáp Thìn 1904 và mất năm Mậu Thìn 1988 tại Hà Nội, hưởng thọ 84 tuổi.

Đào Duy Anh hiệu là Vệ Thạch, nguyên quán làng Khúc Thủy xã Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai tỉnh Hà Đông. Nay là Thôn Khúc Thủy xã Cự Khê, huyện Thanh Oai, TP. Hà Nội. Từ đời ông nội ngụ cư tại Thanh Hóa.

Đào Duy Anh xuất thân trong một gia đình nho học, khi còn nhỏ học ở Thanh Hóa. Sau vào học tại trường Quốc học Huế. Năm 1923 ông tốt nghiệp bằng Thành Chung làm giáo học tại Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình.

Năm 1926, Đào Duy Anh gặp nhà yêu nước Phan Bội Châu rồi từ chức giáo học trên đường vào Sài Gòn làm báo. Khi đến Đà Nẵng gặp Huỳnh Thúc Kháng rồi trở thành cộng sự viên đắc lực cho báo Tiếng Dân ở Huế.

Năm 1927, Đào Duy Anh tham gia Đảng Tân Việt, rồi mở Quan hải Tùng Thư, cơ quan văn hóa của Đảng Tân Việt. Trong thời gian này, ông là nhân viên tích cực của báo Tiếng Dân.

Đến năm 1929, ông bị thực dân Pháp bắt, đến năm 1930 được thả tự do. Khi ra tù ông dạy tư tại trường Thuận Hóa (Huế) do ông Trương Quang Phiệt làm Hiệu trưởng và nghiên cứu sử học, văn học. Trước Cách mạng tháng Tám 1945 ông đã hoàn thành nhiều tác phẩm:

 - Hán Việt từ điển (1932 - 1936)

 - Việt Nam văn hóa sử cương (1938)

 - Khảo luận về Kim Vân Kiều (1943)

 - Trung Hoa sử cương (1944)

 - Khổng giáo phê bình tiểu luận (1943)

Cuốn Hán Việt từ điển của Đào Duy Anh được các nhà ngôn ngữ nước ta đánh giá là một đóng góp lớn vào việc xây dựng tiếng Việt hiện đại.

Còn quyển Việt Nam văn hóa sử cương là bộ sử toàn diện đầu tiên về văn hóa Việt Nam.

Sau cách mạng tháng 8 năm 1945 Đào Duy Anh giảng dạy tại Đại học Hà Nội. Sau đó ông tản cư vào Thanh Hóa làm việc tại Chi hội văn nghệ liên khu IV.

Năm 1950, ông ra Việt Bắc phụ trách Ban Văn, Sử, Địa thuộc Bộ Giáo dục.

Năm 1953, ông là Giáo sư Sử học lớp dự bị đại học ở Thanh Hóa.

Năm 1954, ông ra Hà Nội giảng dạy Sử học tại trường Đại học Sư phạm và Tổng hợp Hà Nội.

Năm 1958, làm công tác dịch thuật ở Viện Khoa học Xã hội cho đến tuổi nghỉ hưu.

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, tác phẩm chính của Đào Duy Anh gồm có:

 - Tác phẩm Việt Nam lịch sử giáo trình (phòng chính trị liên khu 4 xuất bản).

 - Tác phẩm Việt Nam sử cương (Nha Tổng Giám đốc Bình dân học Vụ Xuất bản).

 - Tác phẩm Muốn hiểu sử học (in ở Thái Bình năm 1950). Quyển sách này chỉ vẻn vẹn có 38 trang thế mà trong đó Đào Duy Anh đã trình bày khá đầy đủ học thuyết Mác về lịch sử.

Năm 1954, sau ngày hòa bình lập lại, Đào Duy Anh đã viết các tác phẩm:

 - Cổ sử Việt Nam (1955)

 - Lịch sử Việt Nam (từ nguồn gốc đến giữa thế kỷ XIX) hai tập in năm 1955.

 - Lịch sử cổ đại Việt Nam, bốn tập in năm 1956

 - Nhiều tác phẩm của Đào Duy Anh đã được dịch ở các nước như Liên Xô - Trung Quốc.

Nhà văn hóa lớn Đào Duy Anh còn đầu tư nhiều công sức hiệu chính bản dịch “Đại Việt sử ký toàn thư”, “Lịch triều hiến chương loại chí”, “Phả biên tập lục”.

Những tác phẩm chính của ông 30 năm cuối đời gồm có:

 - Vấn đề hình thành dân tộc Việt Nam in 1958

 - Nguyễn Trãi toàn tập xuất bản năm 1969

 - Đất nước Việt Nam qua các triều đời (1964)

 - Khóa hư lục (1974)

 - Tự điển truyện Kiều (1974)

 - Chữ Nôm nguồn gốc, cấu tạo, diễn biến (1975)

 - Nhớ kỹ chiều hôm (hồi ký 1989)

Có thể nói, nhà văn hóa lớn, nhà bách khoa, nhà giáo dục Đào Duy Anh là một trong những nhà sử học uyên bác. Qua các tác phẩm của mình, ông đã đặc biệt chú trọng việc giám định sử liệu. Trong khi nghiên cứu lịch sử cổ trung đại Việt Nam, Đào Duy Anh đã kết hợp chặt chẽ nguồn sử liệu chữ viết với nguồn sử liệu khảo cổ. Ông không dừng lại ở các sử liệu và các sự kiện. Ngay trong tác phẩm “Muốn hiểu sử học (1950)” ông đã viết: “Sử học không phải là chỉ hồi phục những thực trạng đã qua để cho người ta thấy được các trạng thái sinh hoạt của người xưa mà còn phải xét rõ ngọn gốc, bày rõ lai lịch và tìm hiểu đường lối tiến triển của các sử trạng, nghĩa là phải thuyết minh mối liên quan giữa các thực trạng để cuối cùng tìm ra những quy luật đã chi phối biến thiên của các sự trạng, tức sự diễn biến của quá trình lịch sử”.

Với quan điểm của Đào Duy Anh về nghiên cứu sử học đã được các nhà sử học nước ta trân trọng tiếp nhận. Các công trình khoa học về sử học nổi tiếng và sự nghiệp của nhà văn hóa lớn, nhà bách khoa Đào Duy Anh vẫn còn sống mãi với thời gian và các thế hệ tiếp nhận và trân trọng./.


File đính kèm: